PIROTSKI VINOGRADARI OBELEŽAVAJU SVETI TRIFUN: Zarezoja – običaj čuvanja tradicije i vinogradarske slave
Na praznik Svetog Trifuna, vinogradari pirotskog kraja tradicionalno obeležavaju Zarezoju, drevni običaj koji simbolično označava početak nove vinogradarske sezone. Prema rečima Mile Panajotović, istoričara Muzeja Ponišavlja u Pirotu, ovaj praznik se u našem kraju posebno poštuje kao isključivo muški praznik.
Prema viševekovnoj tradiciji, muški članovi porodica koje poseduju vinograde okupiće se sutra oko podneva u svojim vinogradima. Noseći sa sobom sušenice (pušeno meso) i vino, najstariji član domaćinstva će, uz molitvu i želje za plodnu godinu, izvršiti ritualno zarezivanje najboljeg čokota i zalivanje orezanih grančica (“žiža”) vinom.
“Prvi poznati zapisi o vinogradarstvu u pirotskom kraju datiraju iz 16. veka, iz perioda otomanske vlasti, kada se u dokumentima pominju mehane – mesta gde se služilo isključivo vino,” objašnjava Panajotovićeva za Pirtoske vesti, dodajući da su peskovito zemljište i osunčane strane pirotske kotline idealni za uzgoj vinove loze.
Vinogradarske tradicije posebno su razvijene u selima Barje Čiflik, Rasnica, Blato, Kostur i Gnjilan, dok su između dva svetska rata vinogradarstvom počeli da se bave i Gostuša, Velika Lukanja i Zavoj. Istorijski gledano, pojedine porodice, poput Cvetkovića iz Gnjilana, bile su poznate po proizvodnji visokokvalitetnog vina kojim su snabdevale pirotske kafane.
Zanimljivo je da se Sveti Trifun u narodu poštuje i kao zaštitnik od ptica koje mogu da ugroze vinograde, što dodatno govori o značaju ovog praznika za lokalno stanovništvo. Iako pirotski kraj nije među najvećim vinogradarskim regijama u Srbiji, tradicija uzgoja vinove loze i proizvodnje vina, uprkos izazovima poput filoksere krajem 19. veka, održala se do danas kroz običaje poput Zarezoje.
