Tribina posvećena Danu primirja: Sećanje na junaštvo i žrtvu srpskog naroda
Sinoć je u maloj sali Narodne biblioteke u Pirotu održana tribina povodom Dana primirja u Prvom svetskom ratu, u organizaciji SUBNOR-a grada Pirota.
Veče je bilo ispunjeno emocijama, sećanjem na junaštvo onih koji su dali život za slobodu.
O istorijskim okolnostima i uzrocima najvećeg sukoba u dotadašnjoj istoriji sveta govorio je istoričar Milorad Ćirić, koji je posebno istakao ulogu Srbije i doprinos Piroćanaca u ratnim godinama. On je podsetio na herojske napore srpskog naroda i cenu koja je plaćena za slobodu.
“Oko 20 hiljada Piroćanaca odazvalo se mobilizaciji tokom 1914. i 1915. godine, najveći broj njih nalazio se u sastavu Trećeg pešadijskog puka Moravske divizije Druge armije pod komandom generala Stepe Stepanovića, ali ih je bilo i u nekoliko drugih pukova. Ono što je poznato i što je zapisano na spomeniku na Srpskom vojničkom groblju jeste da je u Balkanskim i Prvom svetskom ratu poginulo 7.610 Piroćanaca, ali tačan broj civilnih žrtava nikada nije napravljen. Pirot je oslobođen 13. oktobra 1918. godine”, kazao je Ćirić.
Sinoćna tribina bila je i prilika da načelnik Centra ministarstva odbrane major Ivan Rančić uruči spomen medalju pukoviku u penziji Miodragu Miliću. Spomen medalja nosi naziv “Dvadesetogodišnjica odbrane otadžbine od NATO agresije” i od 2019. godine se dodeljuje za učestvovanje u odbrani zemlje 1999. godine.
Pukovnik Milić je za ovu priliku, doneo je i autentičnu čauru topa kalibra 76mm sa Kajmakčalana, koju čuva kao najvrednijeg svedoka burne istorije našeg naroda. U svom obraćanju osvrnuo se na šajkaču kao simbol srpskog vojnika, ali i na lik i delo Katine Levandis, Grkinje, pirotske snahe, žene koja je zaslužna za postojanje grčkog vojničkog groblja.
“Ekaterina Levandis, koju su od milošte svi zvali Katina bila je heroina, simbol srpsko-grčkog prijateljstva. Ove godine navršava se 135 godina od njenog rođenja. Rođena je u Volosu, tokom angažovanja u Crvenom krstu upoznala je Piroćanca, srpskog vojnika Petra Stankovića. Ljubav se rodila na prvi pogled, oni su se venčali i dobili decu. Po završetku rata, dolaskom u Pirot odlučila je da sakupi kosti 358 grčkih vojnika stradalih od hladnoće i bolesti u okolini Pirota tokom jeseni 1918. godine i uz pomoć Piroćanaca uspela u svojoj zamisli i formirala grčko vojničko groblje na Metiljavici. Njena prsa krasila su 2 odlikovanja, srpske i grčke vlade”, kazao je pukovnik Milić.
On je predložio i da institucije i sve zainteresovane strane podrže inicijativu da se uredi grobno mesto porodice Katine Levandis na Tijabarskom groblju i da se na taj način omogući zainteresovanima da polože cveće i na njen grob.
Svetlana Nikolić evocirala je uspomene na Katinu Levandis, baku svoje školske drugarice Kaće, govoreći o njoj kao o ženi heroju, stubu porodice i vrsnoj krojačici.
“Svi su je u Pirotu cenili i poštovali. Iako je mnogo volela Srbiju, život u posleratnim godinama, u ratom razorenoj zemlji, nije bio lak. Ovde je naučila da šije i postala vrsna krojačica. Imala je dvojicu sinova i troje unučadi. Jedna od njih bila je Katarina, moja školska drugarica, koja je završila studije stomatologije i nikada se više nije vratila u Pirot. Kaća nije imala poroda, a i njena braća otišla su iz Pirota, svako na svoju stranu”, prisetila se gospođa Svetlana.
Profesor srpskog jezika Vera Popović pročitala je pismo srpskog vojnika Josifa Dimića sa fronta, koje je na prisutne ostavilo snažan utisak. Mladić iz Crne Trave u pismu se obraća svojoj porodici, ne znajući da mu je majka već umrla od difterije. Uskoro će i on umreti od iste bolesti na ostrvu Vido. Pismo je u Crnu Travu stiglo tek posle 3 i po godine.
Program su pesmom oplemenili članovi ansambla “Zlatno grlo”, a veče je vodila Sanja Živković.
